Thạch cao nha khoa loại 3 và loại 4, dùng khi nào

Người biên soạn: Ngọc Thoại · Người duyệt: Đăng Khoa · Cập nhật: 15/10/2026

Tóm tắt nhanh: Thạch cao loại 3 là đá nha khoa dùng cho mẫu nghiên cứu, mẫu đối hàm và nền hàm tháo lắp. Loại 4 là đá cứng, độ giãn nở thấp, dùng cho mẫu làm việc và trụ dies của phục hình cố định. Chọn theo mục đích mẫu, và pha đúng tỉ lệ của hãng để mẫu chính xác.

Thạch cao là vật liệu im lặng nhưng quyết định độ chính xác của mẫu, nơi mão và cầu răng được làm. Chọn sai loại hoặc pha sai tỉ lệ, phục hình sẽ lỏng hoặc chặt dù dấu rất đẹp. Bài này nằm trong cụm quy trình làm mão răng sứ.

Phân loại thạch cao theo ISO 6873

ISO 6873 là tiêu chuẩn phân loại và đặt yêu cầu cho các sản phẩm thạch cao dùng trong nha khoa, gồm dấu, khuôn, mẫu, trụ, nền mẫu và mẫu gắn khớp. Tiêu chuẩn cũng quy định phương pháp thử và yêu cầu ghi nhãn. Trong thực hành, người ta hay gọi theo loại 1 đến loại 5, và mỗi hãng sẽ ghi rõ loại trên bao bì.

Với phục hình, chủ yếu bạn gặp hai nhóm là loại 3 (đá nha khoa) và loại 4 (đá cứng, độ giãn nở thấp). Tôi chỉ nêu đặc tính tổng quát, các con số cụ thể tuỳ sản phẩm và nằm trong tài liệu của hãng.

So sánh loại 3 và loại 4

Tiêu chí	Loại 3	Loại 4
Tên gọi thường dùng	Đá nha khoa	Đá cứng, độ giãn nở thấp
Độ cứng và chịu mài mòn	Trung bình	Cao hơn
Độ giãn nở khi đông	Cao hơn loại 4	Thấp, chính xác hơn
Công dụng chính	Mẫu nghiên cứu, mẫu đối hàm, nền hàm tháo lắp	Mẫu làm việc, trụ die, phục hình cố định
Giá	Thấp hơn	Cao hơn

Một nghiên cứu so sánh các sản phẩm thạch cao thương mại loại 3 và 4 cho thấy khác biệt giữa các hãng về độ ổn định kích thước và độ cứng bề mặt, trong khi khả năng tái tạo chi tiết và độ xốp bề mặt tương đương nhau. Điều này nhắc ta rằng cùng một loại vẫn khác nhau giữa các nhà sản xuất.

Khi nào dùng loại 3

Mẫu nghiên cứu để lập kế hoạch và giải thích với bệnh nhân.
Mẫu đối hàm và mẫu gắn khớp thông thường.
Nền mẫu, đế mẫu, nơi không cần độ chính xác cao.
Mẫu để làm máng đơn giản.

Mẫu nghiên cứu thường lấy từ alginate, xem tỉ lệ pha alginate lấy dấu chuẩn để dấu đủ tốt trước khi đổ.

Khi nào dùng loại 4

Khi mẫu quyết định độ khít của phục hình cố định, hãy dùng thạch cao loại 4 hoặc loại cứng hơn mà labo của bạn khuyên dùng. Độ giãn nở thấp giúp giữ kích thước, còn độ cứng cao chống mài mòn khi thợ gọt hoặc kiểm tra mão trên trụ.

Mẫu làm việc cho mão, cầu, inlay và onlay.
Trụ die có thể tháo khỏi mẫu.
Mẫu cho phục hình trên implant, theo hướng dẫn của labo.

Cần vật liệu lấy dấu và đổ mẫu?
Xem vật liệu lấy dấu và đổ mẫu hoặc chất lấy dấu alginate, gọi 0584 880 312 để được tư vấn.

Kỹ thuật đổ mẫu để mẫu chính xác

Loại thạch cao chỉ là một nửa câu chuyện, nửa còn lại là cách đổ. Các bước sau áp dụng chung:

Cân bột và đong nước đúng tỉ lệ của hãng, đừng ước lượng.
Cho bột vào nước, để thấm rồi trộn, tốt nhất bằng máy trộn chân không để giảm bọt.
Rung nhẹ khi đổ, bắt đầu từ một điểm để thạch cao chảy theo các răng.
Để mẫu đông đủ lâu, không nung nóng hay làm khô cưỡng bức.
Tách mẫu khi đã đủ cứng theo hướng dẫn, rồi ghi chú ngày giờ.

Nếu dấu có lỗi trước khi đổ, hãy xử lý theo hướng dẫn xử lý dấu alginate bị lỗi thay vì cố đổ.

Lỗi thường gặp và cách tránh

Thêm nước cho dễ đổ. Tỉ lệ nước cao làm mẫu mềm, độ giãn nở lệch và dễ gãy răng. Tuân thủ hướng dẫn.
Dùng thạch cao ẩm hoặc quá hạn. Bột hút ẩm sẽ đông bất thường, nên đậy kín hộp.
Trộn lẫn các loại. Không dùng chung dụng cụ trộn cho loại khác, vì cặn nhỏ cũng đổi tính chất.
Tháo mẫu quá sớm hoặc quá muộn. Thạch cao cần thời gian và độ ẩm bề mặt phù hợp.

Nếu cần kiểm tra độ khít của sứ trên trụ, bạn có thể tham khảo Checker sứ Fit Tester Tokuyama do cửa hàng cung cấp. Hãy tham khảo thêm alginate và silicone lấy dấu để chọn vật liệu lấy dấu phù hợp với loại thạch cao.

Câu hỏi thường gặp

Thạch cao loại 3 và loại 4 khác nhau chủ yếu ở điểm nào?

Loại 4 thường cứng hơn, giãn nở khi đông thấp hơn và đắt hơn, nên hợp với mẫu làm việc cho phục hình cố định. Loại 3 hợp với mẫu nghiên cứu và nền hàm tháo lắp. Số liệu cụ thể tuỳ sản phẩm nên cần xem tài liệu của hãng.

Có dùng thạch cao loại 3 làm mão răng sứ được không?

Một số labo vẫn dùng cho ca đơn giản, nhưng nhiều nơi khuyến nghị loại 4 hoặc cứng hơn cho mẫu làm việc để giảm sai số. Cách an toàn nhất là hỏi labo đối tác loại thạch cao họ yêu cầu và ghi rõ trên phiếu.

Pha thạch cao nhiều nước hơn có sao không?

Có. Thêm nước làm mẫu yếu, bề mặt phấn và độ giãn nở thay đổi, nên răng trên mẫu dễ gãy và phục hình sai khít. Hãy cân đong theo tỉ lệ của hãng, đừng điều chỉnh theo cảm giác.

Bao lâu thì được tách mẫu khỏi dấu?

Thời gian phụ thuộc loại thạch cao và hướng dẫn của hãng. Hãy chờ mẫu đủ cứng rồi mới tách, không bẻ mạnh. Nếu dấu là alginate, tránh để dấu lâu quá mức khi đã đông vì vật liệu có thể co hoặc trương.

Bảo quản thạch cao thế nào để không hỏng?

Đựng trong hộp kín, nơi khô mát, đậy nắp ngay sau khi lấy và không để hơi ẩm vào. Thạch cao hút ẩm sẽ đông bất thường, nên nếu bột vón cục hoặc quá hạn thì không nên dùng cho mẫu làm việc.

Cần tư vấn chọn đúng sản phẩm cho phòng khám?
Gọi hotline 0584 880 312 để tư vấn viên của Cửa Hàng Nha Khoa hỗ trợ.

Lưu ý chuyên môn: Nội dung chỉ mang tính tham khảo cho nha sĩ và nhân viên phòng khám, không thay thế chỉ định điều trị. Luôn làm theo hướng dẫn sử dụng của nhà sản xuất từng sản phẩm. Người duyệt nội dung: Đăng Khoa. Người biên soạn: Ngọc Thoại.