Quy định an toàn bức xạ và che chắn phòng X-quang nha

Người biên soạn: Ngọc Thoại · Người duyệt: Đăng Khoa · Cập nhật: 15/10/2026

Tóm tắt nhanh: Phòng X-quang nha là cơ sở tiến hành công việc bức xạ nên cần giấy phép, nhân viên được đào tạo an toàn bức xạ, người phụ trách an toàn, đánh giá liều cá nhân, kiểm định thiết bị và che chắn phù hợp. Chi tiết thay đổi theo văn bản hiện hành, vì vậy hãy xác nhận với cơ quan quản lý địa phương trước khi đặt máy.

Phòng X-quang nha thuộc diện quản lý nào

Nhiều chủ phòng khám nghĩ máy X-quang răng nhỏ nên không cần thủ tục. Cách nghĩ này rất rủi ro. Máy phát tia X dùng trong chẩn đoán y tế là thiết bị bức xạ, nên việc sử dụng được coi là công việc bức xạ và chịu quản lý theo pháp luật về năng lượng nguyên tử.

Bài này là bản đồ để bạn biết cần hỏi gì và chuẩn bị gì. Nó không thay thế văn bản pháp luật và không phải tư vấn pháp lý. Trước khi mua máy hay mở phòng X-quang, hãy làm việc với cơ quan quản lý địa phương và đơn vị tư vấn có đủ điều kiện hành nghề.

Về phần chuyên môn, hãy đọc kèm bài liều bức xạ X-quang nha khoa có an toàn không để hiểu vì sao các yêu cầu này tồn tại.

Các văn bản cần đối chiếu

Khung pháp lý có thể thay đổi, nên bạn cần kiểm tra văn bản đang có hiệu lực tại thời điểm làm thủ tục.

Luật Năng lượng nguyên tử. Luật mới được Quốc hội thông qua ngày 27/6/2025 và có hiệu lực từ 01/01/2026, thay thế Luật số 18/2008/QH12. Luật nêu rõ tổ chức, cá nhân tiến hành công việc bức xạ chịu trách nhiệm chính về an toàn.
Nghị định 142/2020/NĐ-CP. Quy định điều kiện, hồ sơ, thủ tục cấp giấy phép tiến hành công việc bức xạ và các dịch vụ hỗ trợ. Sau khi luật mới có hiệu lực, bạn cần xác nhận nghị định này còn áp dụng hay đã có văn bản sửa đổi, thay thế.
Thông tư, quy chuẩn và tiêu chuẩn liên quan. Các hướng dẫn chi tiết về khai báo, đào tạo, thiết kế che chắn thường nằm ở thông tư hoặc quy chuẩn kỹ thuật. Hãy hỏi Sở Khoa học và Công nghệ hoặc Cục An toàn bức xạ và hạt nhân để biết bản mới nhất.

Tôi khuyên bạn lưu lại số hiệu văn bản và ngày tra cứu trong hồ sơ phòng khám, vì khi kiểm tra bạn sẽ cần chứng minh mình đã làm theo quy định tại thời điểm đó.

Giấy phép và hồ sơ cần chuẩn bị

Theo Nghị định 142/2020/NĐ-CP, công việc bức xạ gồm cả việc sử dụng thiết bị bức xạ, và giấy phép sử dụng thiết bị X-quang chẩn đoán y tế do UBND cấp tỉnh cấp. Thời hạn xử lý hồ sơ thay đổi theo loại công việc, từ khoảng 15 đến 45 ngày theo nội dung nghị định tôi đối chiếu. Với gia hạn, hồ sơ phải nộp trước ngày hết hạn một khoảng thời gian do quy định nêu, vì vậy đừng để sát hạn.

Các thành phần hồ sơ thường liên quan gồm:

Thông tin về cơ sở và thiết bị bức xạ (model, hãng, số máy).
Hồ sơ nhân sự: người phụ trách an toàn bức xạ, nhân viên bức xạ và chứng nhận đào tạo.
Biên bản kiểm xạ môi trường làm việc, là thành phần bắt buộc trong hồ sơ xin cấp phép theo nghị định.
Giấy chứng nhận kiểm định thiết bị, với thiết bị X-quang chẩn đoán trong y tế, còn hiệu lực.
Kế hoạch ứng phó sự cố và nội quy an toàn bức xạ.

Đừng tự suy diễn. Phân loại máy X-quang nha khoa (trong miệng, panorama, cầm tay, CBCT) có thể ảnh hưởng đến thủ tục áp dụng. Hãy hỏi cơ quan cấp phép để biết trường hợp cụ thể của bạn.

Đang lên kế hoạch đặt máy X-quang?
Xem X-quang cầm tay và thiết bị X-quang, hình ảnh KTS, gọi 0584 880 312 để trao đổi về cấu hình và yêu cầu lắp đặt.

Nhân sự và đào tạo an toàn bức xạ

Con người là phần dễ bị xem nhẹ nhất. Nghị định 142/2020/NĐ-CP đặt ra các yêu cầu sau.

Nhân viên bức xạ phải có giấy chứng nhận đào tạo an toàn bức xạ phù hợp với công việc.
Một số vị trí phải có chứng chỉ nhân viên bức xạ.
Người phụ trách an toàn phải có chứng chỉ nhân viên bức xạ và được bổ nhiệm bằng văn bản, nêu rõ trách nhiệm và quyền hạn.
Cơ sở đánh giá liều chiếu xạ cá nhân cho nhân viên ít nhất 3 tháng một lần.

Khi tuyển phụ tá, hãy hỏi trước họ đã có đào tạo an toàn bức xạ chưa. Nếu chưa, lên kế hoạch cho họ học trước khi tham gia chụp.

Che chắn và bố trí phòng chụp

Tôi không đưa độ dày chì hay vật liệu cụ thể, vì đó là kết quả tính toán theo máy, tải làm việc, hướng chùm tia, khoảng cách và vị trí người đứng gần. Việc này phải do đơn vị có đủ điều kiện thiết kế hoặc đánh giá, và được xác nhận qua kiểm xạ sau khi hoàn thiện.

Xác định rõ vị trí bệnh nhân, đầu bóng và hướng chùm tia ngay từ khâu thiết kế.
Xem xét các phòng liền kề, hành lang, cửa ra vào, cửa sổ và tầng trên dưới.
Có vị trí đứng điều khiển cho người chụp, bên ngoài vùng chùm tia, theo hướng dẫn FDA/ADA là sau vách chắn hoặc cách đầu bóng ít nhất hai mét.
Đặt biển cảnh báo bức xạ, đèn báo và nội quy đúng nơi theo quy định.
Với CBCT, panorama hay máy cầm tay, yêu cầu có thể khác nhau, nên hỏi đơn vị thiết kế theo từng thiết bị.

Nếu bạn dùng máy cầm tay, đọc thêm lưu ý an toàn khi dùng X-quang cầm tay. Còn khi lập kế hoạch phòng khám mới, kết hợp với danh sách thiết bị khi setup phòng khám nha khoa để bố trí mặt bằng hợp lý ngay từ đầu.

Vận hành hằng ngày, liều kế và ghi chép

Chỉ người được đào tạo mới vận hành máy.
Dùng giá giữ phim hoặc sensor, không để nhân viên giữ cho bệnh nhân khi chụp.
Đeo liều kế cá nhân nếu được yêu cầu và gửi đánh giá đúng hạn. FDA/ADA nêu nhân viên mang thai luôn nên dùng liều kế.
Ghi sổ các lần chụp, sự cố, lần bảo trì và kết quả kiểm tra.
Lưu trữ giấy phép, biên bản kiểm xạ, giấy kiểm định nơi dễ lấy khi có đoàn kiểm tra.

Bảo trì và hiệu chuẩn máy là một phần của hồ sơ này. Bạn có thể lập lịch theo bài bảo trì và hiệu chuẩn máy X-quang nha khoa định kỳ.

Checklist trước khi đưa máy vào dùng

Hạng mục	Việc cần xác nhận	Với ai
Văn bản hiện hành	Kiểm tra bản mới nhất về giấy phép, đào tạo, che chắn	Sở KH&CN, Cục An toàn bức xạ và hạt nhân
Thiết bị	Có hồ sơ xuất xứ, hướng dẫn hãng, phù hợp quy định lưu hành	Nhà cung cấp
Thiết kế phòng	Che chắn và bố trí đã được tính toán, kiểm xạ đạt	Đơn vị tư vấn, kiểm xạ
Nhân sự	Người phụ trách, đào tạo, chứng chỉ	Chủ phòng khám
Kiểm định	Giấy chứng nhận kiểm định còn hiệu lực với thiết bị yêu cầu	Đơn vị kiểm định
Giấy phép	Nộp hồ sơ đúng cấp, theo dõi thời hạn gia hạn	Cơ quan cấp phép
Quy trình nội bộ	Nội quy, sổ ghi chép, kế hoạch ứng phó sự cố	Phòng khám

Nếu bạn cần chọn thiết bị trước khi hoàn tất thủ tục, hãy cân nhắc loại máy, vị trí đặt và nhu cầu lâu dài. Xem lại các loại phim X-quang nha khoa để quyết định bạn thật sự cần phim nào, từ đó chọn thiết bị trong danh mục X-quang và hình ảnh KTS.

Câu hỏi thường gặp

Phòng khám nha có cần giấy phép dùng máy X-quang không?

Máy X-quang chẩn đoán y tế là thiết bị bức xạ nên việc sử dụng thuộc công việc bức xạ và chịu quản lý theo pháp luật. Giấy phép máy X-quang chẩn đoán y tế do UBND cấp tỉnh cấp theo Nghị định 142/2020/NĐ-CP. Hãy xác nhận trường hợp cụ thể với cơ quan địa phương.

Ai cấp giấy phép máy X-quang chẩn đoán y tế?

Theo Nghị định 142/2020/NĐ-CP, UBND cấp tỉnh cấp giấy phép sử dụng thiết bị X-quang chẩn đoán y tế, thường qua Sở Khoa học và Công nghệ. Vì luật mới có hiệu lực từ 01/01/2026, bạn nên xác nhận lại thẩm quyền và thủ tục hiện hành.

Nhân viên chụp X-quang cần đào tạo gì?

Nhân viên bức xạ phải có giấy chứng nhận đào tạo an toàn bức xạ phù hợp với công việc, và một số vị trí cần chứng chỉ nhân viên bức xạ. Người phụ trách an toàn phải có chứng chỉ và được bổ nhiệm bằng văn bản. Hãy kiểm tra yêu cầu hiện hành khi tuyển người.

Che chắn phòng X-quang dày bao nhiêu là đủ?

Không có một con số chung. Độ dày và vật liệu phụ thuộc loại máy, tải làm việc, hướng chùm tia và vị trí xung quanh. Cần đơn vị có đủ điều kiện tính toán và kiểm xạ để xác nhận đạt yêu cầu trước khi sử dụng.

Bao lâu phải đánh giá liều cá nhân nhân viên?

Theo Nghị định 142/2020/NĐ-CP, cơ sở đánh giá liều chiếu xạ cá nhân cho nhân viên ít nhất 3 tháng một lần. Hãy đối chiếu văn bản hiện hành và thực hiện qua đơn vị đo liều có đủ điều kiện.

Máy X-quang cầm tay có được miễn thủ tục không?

Không nên mặc định như vậy. Máy cầm tay vẫn phát tia X nên cần xác nhận với cơ quan quản lý về thủ tục và điều kiện sử dụng. Ngoài ra thiết bị phải đạt chuẩn an toàn của nhà sản xuất và quy định lưu hành tại Việt Nam.

Cần tư vấn chọn đúng sản phẩm cho phòng khám?
Gọi hotline 0584 880 312 để tư vấn viên của Cửa Hàng Nha Khoa hỗ trợ.

Lưu ý chuyên môn: Nội dung chỉ mang tính tham khảo cho nha sĩ và nhân viên phòng khám, không thay thế chỉ định điều trị. Luôn làm theo hướng dẫn sử dụng của nhà sản xuất từng sản phẩm. Người duyệt nội dung: Đăng Khoa. Người biên soạn: Ngọc Thoại.